Tarih Web Sitelerinin Eleştirilmesi

Karadeniz Teknik Üniversitesi'nden Prof. Dr. İsmail Hakkı Demircioğlu'nun 4-16 Mayıs 2008 tarihinde Çanakkale’de düzenlenen Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Sempozyumu'nda sunduğu "Tarih Derslerinde Tarih Web Sitelerinin Eleştirel Bir Bakış Açısıyla İncelenmesi" başlıklı makalesinin bir bölümünü yayınlıyoruz.

0 44

Tarih Derslerinde Tarih Web Sitelerinin Eleştirel Bir Bakış Açısıyla İncelenmesi

Bilgi ve iletişim teknolojileri alanında meydana gelen değişim insanoğlunun yaşamının her alanını etkilemiştir. Bu değişimin etkilediği önemli alanlardan birisi okullar ve öğretim etkinlikleridir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin önemli bir unsuru olan internet günümüzde hemen hemen her eğitim kurumuna girmiştir. Öğretmen ve öğrenciler interneti sık sık kullanmaktadırlar. İnternete dayalı kaynaklar öğrencilerin ödev hazırlama sürecinde onların en önemli yardımcılarından biri haline gelmiştir. Özellikle tarih dersleri bünyesinde, tarihi bilgi içeren web siteleri öğrenciler tarafından sık sık kullanılmaya başlanmıştır. Tarih dersleri için kullanılan web siteleri incelendiği zaman, bu sitelerin bir kısmının bilimsel bilgi içermediği ve kişisel görüşlere dayandığı görülmektedir. Öğrenciler bilimsel olmayan bu web sitelerini kullanmakta ve sağlıksız ödevler hazırlamaktadırlar. Bu problemin altında yatan en önemli sebep, öğrencilerin tarih web sitelerini nasıl değerlendirebilecekleri konusunda yeterli bilgi ve deneyimlerinin olmamasıdır. Bu bağlamda, tarih dersleri bünyesinde öğretmenlerin öğrencilerine tarih web sitelerinin eleştirel bir bakış açısıyla nasıl değerlendirebileceğini öğretmeleri gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, tarih dersleri bünyesinde kullanılan tarih web sitelerinin eleştirel bir bakış açısıyla nasıl incelenebileceğini, ilgili literatürün ışığı altında ortaya koymaktır.

Tarih Öğretimi ve Bilgi ve İletişim Teknolojileri

Tarih derslerindeki içerek öğrencilerin yaşadıkları zaman diliminden çok önce cereyan etmiş olayları içerdiği için, bu ders bazı öğrencilerin gözünde soyut ve sıkıcı bir ders olarak algılanmaktadır. Buna ilaveten, tarih derslerinin isim, sayı ve maddelere dayalı olarak öğretilmesi ise tarih dersini daha sıkıcı, sevilmeyen ve verimsiz bir ders haline getirmektedir. Tarih derslerinin üst düzey düşünmeye katkı sağlaması, verimli ve öğrencilerin zevk alarak öğrendiği dersler haline getirilebilmesi için yapılacak işlerin başında geçmişin işitsel ve görsel olarak bugüne getirilmesi gelmektedir. Geçmişi bugüne getirmek içinse tarih öğretmenlerine yardımcı olabilecek ana unsurlardan birisi bilgi ve iletişim teknolojileridir. Bilgi ve iletişim teknolojileri tarih öğretimi anlayışında önemli değişimlere yol açmıştır. Özellikle tarihle ilgili web siteleri öğretmen ve öğrencilere tarihsel bilgiye ilaveten önemli görsel ve işitsel materyaller sunmaktadır.

İnternetin olmadığı dönemlerde tarih ders kitapları öğretmenlerin ve öğrencilerin geçmişi anlamak için kullandığı temel kaynaklar konumundaydı. İnternet aracılığıyla tarih ders kitaplarına ilaveten, pek çok yazılı, görsel ve işitsel materyal öğretmen ve öğrencilerin hizmetine sunulmuştur. Öğrenciler tarihli ilgili web siteleri aracılığıyla tarih derslerinde okutulan içeriğe yönelik pek çok materyale ulaşabilmekte ve dersleri daha zevkli bir biçimde öğrenebilmektedirler. Buna ilaveten, internet klasik tarih ders kitaplarının tekilci bakış açısını kırarak, aynı tarihi konu üzerinde öğrencilere farklı görüşleri sunarak mukayese olanağı sağlamakta ve öğrencilerin kanıtları değerlendirebilme becerisini de geliştirmektedir. Bu çerçevede öğrenciler hem sosyal bilimlerin yapısını öğrenebilmekte ve hem de sosyal bilim anlayışı kazanabilmektedirler. Başka bir deyişle modern demokrasiler için vazgeçilmez olan çoğulcu bakış açısına katkı sağlanabilecektir. Bu nitelik ve beceriler sadece tarih öğretimine katkı sağlamamakta aynı zamanda sosyal bilgiler ve vatandaşlık eğitimi aracılığıyla öğrencilere kazandırılması hedeflenen amaçların bir kısmını da öğrencilere kazandırmaktadır.

İnternetin tarih derslerinde öğretmen ve öğrenciler için önemli bir başvuru kaynağı olmasına karşın özellikle web sitelerinin kullanılmasında öğrenciler bazı problemler yaşamaktadırlar. Yaşanan problemlerin bir kısmı şu şekilde sıralanabilir:

  • Web sitesinin hazırlanış amacını tespit edememe
  • Web sitesindeki bilgilerin siteye ne amaçla konulduğunu tespit edememe
  • Web sitesindeki bilgilerin bilimsel olup olmadığını tespit edememe
  • Web sitesindeki olgu ve genellemeler arasındaki farkı ayırt edememe
  • Web sitelerindeki bilimselliği olmayan genellemelere dayalı bilgi ve görüşleri doğruymuş gibi ödevlerinde kullanma
  • Web sitelerindeki bilimselliği olmayan bilgi ve görüşlere dayalı olarak yönlendirilme

Öğrencilerin tarihle ilgili web sitelerindeki bilgilerin bilimsel olup olmadıkları eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirememelerinin sebebi ise, bilgi ve iletişim teknolojileri (ICT) alanında yeterli bilgiye sahip olamamalarından ileri gelmektedir. Bilgi ve İletişim Teknolojileri önemli unsurlarında birisi yukarıda da bahsedildiği üzere bilgi okuryazarlığı olup, internete dayalı kaynakların eleştirel bir bakış açısıyla incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu çerçevede Bilgi ve İletişim Teknolojileri internete dayalı bilgilerin ön yargıya dayanıp dayanmadığı, doğru olup olmadığı ve uzman biri tarafından yazılıp yazılmadığını teşhis edebilmeleri gerekmektedir. Bu sebeple hangi seviyede olursa olsun interneti kullanan bütün öğrenciler web sayfalarındaki bilgilerin eleştirel bir bakış açısıyla nasıl değerlendirilebileceği bilgi ve becerisine sahip olmalıdır. Bilginin katlanarak gittiği ve her gün farklı bilgilerin üretildiği bilgi çağında, öğrencilerin bilgi kaynaklarını eleştirel bir gözle incelememeleri onların yanlış bilgilenmelerine ve yönlendirilmelerine neden olmaktadır.

Farklı seviyelerdeki öğrencilerle yapılan çalışmalar yukarıdaki görüşü desteklemekte ve öğrencilerin bir kısmının internet dayalı bilgileri eleştirel bir bakış açısıyla incelemedikleri ve internetten indirilen bilgilerin sorgulanmadan doğrudan kullanıldığı görülmektedir.

Tarih web sitelerinin eleştirel bir bakış açısıyla kullanımında öğrencilerin eleştirel düşünmeye dayalı bazı temel soruları sormaları gerekmektedir. Başka bir deyişle tarih web sitelerinin niteliklerini belirlemek ve sitelerindeki bilgilerin geçerliliğini ölçmek için bazı sorular sorulmalıdır. Bu soruların bir kısmı aşağıdaki gibidir Scarcella:

  • Web sitesindeki bilgiler araştırmaya mı, yoksa kişisel görüşe mi dayanıyor?
  • Web sitesindeki bilgiler varsayıma mı yoksa olgulara mı dayanıyor?
  • Eğer web sitesinde varsayım varsa bu varsayımlar mantıklı mı?
  • Web sitesindeki bilgiler kendi içinde tutarlı mı? Farklı bakış açılarını gösteriyor mu?
  • Web sitesi hangi kesime hitap ediyor
  • Web sitesinde kullanılan dil bilimsel midir?
  • Web sitesindeki bilgilere dayalı olarak ne tür sonuçlar ve genellemelere ulaşılmıştır
  • Genellemeler ve sonuçlar olgulara mı dayanıyor?

Yukarıdaki sorular öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmektedir. Bu durum aynı zamanda temel vatandaşlık becerilerinin gelişimini olumlu yönde etkilemekte ve vatandaşlık dersinin amaçlarına da hizmet etmektedir. Buna ilaveten, eleştirel düşünme becerileri demokratik bir toplumda bireylerde bulunması gereken temel beceriler arasından bulunması nedeniyle demokrasinin gelişimine de önemli katkılar yapmaktadır. Yukarıdaki sorulara dayalı olarak tarih web sitelerinin eleştirel bir bakış açısıyla incelenebilmesi için bir değerlendirme formu geliştirilmiştir. Bu form daha ziyade üniversite öğrencilerinin kullanımı için hazırlanmıştır. Form 2006-2007 eğitim ve öğretim bahar döneminde Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği programında yer alan Özel Öğretim Yöntemleri I dersinde geliştirilmiş olup, sosyal bilgiler öğretmen adayları tarafından kullanılmıştır. Öğretmen adayları bu forma dayalı olarak bir tarih web sitesini incelemişler ve deneyimlerini sınıflarındaki arkadaşlarıyla paylaşmışlardır.

Sonuç

Çağımızda her alanda çok hızlı bir değişim yaşanmaktadır. Bilgi katlanarak çoğalmakta ve insanlar bilgi ve  iletişim teknolojileri sayesinde çok kısa sürede çok zengin ve farklı bilgi kaynaklarına ulaşabilmektedirler. Özellikle internet sayesinde eğitim kurumlarındaki öğrenci ve öğretmenler bilgiye çok kısa sürede ulaşmakta ve farklı coğrafyalardaki partnerleriyle bilgiyi paylaşabilmektedirler. Bu çerçevede dünyanın dört bir yanında ve ülkemizde öğrencilerin bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanma oranları, özellikle interneti kullanma oranları artmaktadır. Buna ilaveten öğrenciler internet aracılığıyla ödevlerinde kullanılmak üzere zengin bilgi kaynaklarına ulaşmaktadırlar. Bu çerçevede internetin en sık kullanıldığı derslerden birisi tarih dersleridir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin sağladığı bu avantajların yanında, bazı problemlerin ortaya çıktığı da görülmektedir.

Tarih derslerinde öğrenciler kendilerine verilen ödevleri hazırlamak için internete başvurmakta ve bazen bilimsel geçerliliği olamayan bilgileri bilinçsizce kullanmaktadırlar. Bunun en önemli nedeni öğrencilerin bilgi okuyazarlığı becerilerinin düşük olması ve eleştirel düşünme becerilerine sahip olmamalarıdır. Bunun neticesinde özellikle internette geçerliliği ve güvenirliliği olmayan bilgiler öğrencilerin ödevlerine yansımakta ve öğrenciler yanlış bilgilenmektedir. Bu nedenle tarih ve diğer derslerde interneti her seviyede kullanan öğrencilere bilgi okuryazarlığı ve eleştirel düşünme becerilerinin kazandırılması gerekmektedir. Bilgi okuryazarlığıyla öğrenciler bilgiye ulaşma, bilginin geçerliliği ve güvenirliliğini eleştirel bir bakış açısıyla belirleme gibi becerileri kazanabileceklerdir. Bu çerçevede, özellikle tarih dersleri bünyesinde öğrenciler internete dayalı bilgileri daha sağlıklı bir biçimde değerlendirebilecekler ve tarih web sitelerindeki bilgilerin hangilerinin doğru olup olmadığı daha sağlıklı karar verebilme becerilerine sahip olabileceklerdir. Bu beceri ve nitelikler demokratik bir toplumda temel vatandaşlık becerileri arasında gösterilmektedir. Bu nedenle tarih dersleri bünyesinde tarih web sitelerinin eleştirel bir bakış açısıyla incelenmesiyle ilgili beceri ve nitelikler vatandaşlık derslerini desteleyecektir. İlgili literatürün ışığı altında şu önerilerde bulunulabilinir:

  • Öğrencilere bir bilgi kaynağı olarak internetteki olası problemler hakkında bilgi verilmelidir
  • Öğrencilere eleştirel düşünme ve bilgi okuryazarlığı hakkında eğitim verilmelidir
  • Tarihsel bilginin niteliği hakkında öğrenciler bilgilendirilmelidir
  • Öğrencilere tarih web sitelerinde bulunabilecek olası problemlerin nasıl tespit edilebileceği gösterilmelidir
  • Tarih öğretmen adaylarının eğitimi aşmasında tarih web sitelerinin eleştirel bir bakış açısıyla nasıl incelenebileceği aday öğretmenlere öğretilmelidir
  • Tarih öğretmenlerine tarih web sitelerinin eleştirel bir bakış açısıyla nasıl incelenebileceği öğretilmelidir

 

Kaynak Makalenin Tamamını Okuyun

Bunları da Beğenebilirsiniz

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.